Perse femrat jetojne me gjate se meshkujt?

Ne vendet e industrializuara femrat jetojne mesatarisht 5-10 me gjate se meshkujt ndersa te 85% e personave mbi 100 vjec jane femra? Si shpjegohet nje gje e tille? Ja disa pergjigje te kesaj pyetje sipas Tom Pearls i Universitetit te Bostonit.

Ne rradhe te pare eshte vonesa e problemeve kardio-vaskulare tek femrat. Femrat perballen me probleme te tilla 10 vjet me vone se meshkujt, ne moshen 70-80 vjecare ndersa meshkujt ne moshen 50-60. Fillimisht eshte besuar se nje faktor ka qene niveli i estrogjenit tek femrat, por nje studim i koheve te fundit ka treguar se femrat e pas menopauzes kane patur me shume komplikacione ne rasted kur u eshte dhene estrogjen, pra ky supozim eshte provuar te jete pa baze.

NJe arsye per vonesen e problemeve kardiovaskulare mund te jete mungesa e hekurit ne organizmin e femres, sidomos atyre ne moshe te re,  nga humbja e gjakur gjate periodave. Hekuri luan nje rol te rendesishem ne reaksionet e qelizave te cilat prodhojne radikalet e lira (free radicals) qe mendohet te shkaktojne plakjen e qelizave. Ne dieten tone burimi kryesor i hekurit eshte mishi i kuq, gje qe tregon se perse te hash nje diete vegjetariane eshte me shendetshme per ne. Nje studim ne Hollande tregoi qe zonat qe hanin mish te kuq kishin 2 here me shume semundje te zemres ne krahasim me zonat qe hanin nje diete vegjetariane.

Nje mundesi tjeter pak me e komplikuar eshte Kromozoni X, tek femrat gjenden dy kromozone X, X  ndersa tek mashkulli gjenden X, Y. gjate plakjes dhe vdekjes se qelizave tek mashkulli ka me shume mundesi per demtim sesa tek femrat ku disa qeliza mbijetojne si rezultat i variacionit te Kromozonit te dyte X ndersa meshkujt nuk e kane kete shanc.

Si shpjegohet qe disa meshkuj te cilet kane abuzuar me fizikun e tyre me droga te ndryshme, duhan dhe alkon, jetojne me shume se 100 vjet ? Mendohet se ata mund te kene “genet qe mundesojne  jetegjatesine” - te cilet po kerkohen me cdo kusht per tu gjetur nga shkencetaret. Nderkohe shume meshkuj perpiqen dhe kujdesen per shendetin e tyre dhe perseri me zor arrijne deri tek te 80-tat. Keta te dytet mund te kene “genet e semundjes”, kombinimi i te cileve mund te jete i demshem per shendetin e meshkujve. Jane keto gene te cilet i japin avantazh femres sepse ne qofte se a demtim te njerit kromozon X, femra ka nje kromozon X te dyte i cili mund te kompensoje per demtimin e te parit.

Arsye te tjera pse meshkujt kane jete me te shkurter jane; “stuhite e testosteronit” te cilet perjetohen nga meshkujt ne adoleshence dhe te 20-tat e tyre, variacioni dhe sasite e medhaja te ketij hormoni shkaktojne ndryshime te medhaja ne sjelljen e tyre. P.sh. pijne shume alkol nuk vendosin rripin kur jane ne makine dhe jane me agresive me armet etj., sjellje qe shkaktojne vdekje ne moshe te re. Nje femenomen i verejtur tek te depresionuarit eshte se meshkujt jane me te sukseshem nqs tentojne te vrasin vehten.

70% i ndryshimit ne moshe midis meshkujve dhe femrave shkaktohet nga faktore te mjedisit dhe vetem 30% nga genet. Ky lajm eshte shume i mire sepse faktoret e mjedisit ne mund ti manipulojme. Pra te gjithe kemi mundesine per te jetuar me teper se 80 vjet.

Si rregull jane 3 gjera qe meshkujt kane ne disavantazh nga femrat. Pijne shume here me shume duhan se to, dhe ata hane ushqime me nivele te larta kolesteroli.

Nje arsye tjeter ndoshta eshte reagimi ndaj stresit. Meshkujt ndryshe nga femrat tentojne ta mbajne brenda, ta fshehin, kurse femrat e kane me kollaj ta shprehin te lehtesohen. Stresi luan nje rol shume te rendesishem tek semundiet kardio-vaskulare.

Perse bebet qajne “me te madhe”?

Perse qajne Bebet?

Perse bebet qajne gjithe kohes?

Menyra me efektive per te komunikuar nevojat e tyre eshte te qarit. Pjesa me e madhe e bebeve harxhojne 7% te dites duke qare. Prinderit e rinj zakonisht u duhet pak kohe qe te mesojne te interpretojne se perse qan femija e tyre. Zakonisht pas kater ose gjashte muajsh ata jane ne gjendje te dallojne te qaren nga dhimbja, te qaren kur jane te uritur ose pa gjume si dhe ate qe bebet bejne kot.

Shume bebe te vogla kane episode qarjesh te medhaja qe mendohet te shkaktohet nga ndonje shqetesim, por kjo gje nuk eshte vertetuar. Edhe ne moshen nente muajshe, nje ne kater bebe , kane keto faza te qari pa ndonje shkak.

Cfare eshte e qara me te madhe?

Kur nje bebe qan si zakonisht por qe degjohet sikur nuk eshte normal, kur ka ndonje shqetesim mjekesor, ose kur eshte shume i lodhur. Frymemarja mund te veshtiresohet, dhe e qara nderpitet nga mbytje, nevoja per te marre ajer.

E qara me te madhe mund te ndodhe ne kohe te caktuara te dites, ne vartesi te rutines se bebes, te ushqyerit, te fjeturit etj.

Cfare e shkakton?

Gjithmone duhet patur kujdes per ndonje problem mjekesoz, zakonisht infeksion i veshit, probleme me tretjen e ushqimit, probleme me rruget e frymemarrjes, meningjiti. Alergjite dhe ferkimet/irritimet nga bebelinat duhen patur ne konsiderate.

Ne qofte se ka shenja te dukshme si enjtje/skuqje te lekures apo temperature te larte, drejtohuni menjehere tek mjeku.

Javet a para te jetes eshte normale qe bebet te qajne pa pushim, ndonjehere dhe dite me rradhe.  Mjeket mendojne se nuk eshte gje per tu shqetesuar dhe nuk kane shpjegim per kete gje. Bebet tregojne shenja sikur jane ne dhimbje apo shqetesim mbledhin kembet ne bark dhe skuqen ne fytyre kur qajne, gjithashtu mund te nxjerrin gazra. Femijet hane dhe shtojne ne peshe normalish pamvartesisht nga e qara. Ne qofte se zvillimi i femijes nuk eshte normal kontaktoni mjekun menjehere.

Dalja e dhembeve shkakton gjithashtu qarje qe duken si pa shkak. Beben behen te irrituara, kane temperature te lehte. Dalja e dhembit te pare ndodh afersisht nga muaji i katert.

Disa femije jane te ndjeshem ndaj tensioneve ne familje ose te prishjes se rutines. Disa femije te tjere duan qe tu vihet rendesi gjithe kohes ose pelqejne te keni gjithmone dike afer. Jane dhe disa te tjere qe mesaduket qajne pa arsye…

Shpjegime te mundeshme jane, komplikimet/traumat gjate lindjes , tentative per te cliruar stresin, pelqimi i zerit te tyre si dhe personaliteti i bebes.

Cfare duhet bere?

Fillimisht duhet te eleminoni shkaqet e zakonshme te qarjes; uria, pagjumesia, bebelino e lagu, apo kur bebet kane ftohte.

Bebet duhet te jene te mbeshtjella ne nje ambjent relativisht te ngrohte. Ne krevat duhet te kene nje mbulese te lehte te cilen mund ta qellojne me kembe ne qofte se nxehen shume. Bebet nuk kane nevoje per kapuc kur jane brenda ne shtepi!

Disa bebe e kane te veshtire te krijone nje rutine per vehten e tyre, kurse disa te tjere kane probleme per te fjetur. Duhen rreth 12 jave qe nje bebe te formoje aktivitetin e duhur ne tru per te patur nje rutine.

Shume bebe preferojne te lihen ne nje cep te ngrohte ne qetesi, te tjeret preferojne te mbahen ne dore te ledhatohen. Disa preferojne qetesine kurse disa te tjere preferojne muziken. Ka bebe qe preferojne ti mbash ne dore gjithe kohes.

Menyra me e suksesshme per bebet eshte rutina e njejte e larjes, gjumit, ushqimit dhe e ninullave.

Cfare te besh kur nuk ke shpjegim per te qarat?

Pasi te keni eleminuar gjithe shkaqet e mundeshme dhe jeni ne piken ku keni nevoje se sben per clodhje vendoseni beben ne nje vend te sigur dhe ngrohte , si psh ne krevatine vet dhe dilni ne dhome tjeter, shikoni TV. Eshte normale kthimi pas disa minutash per ta kontrolluar, sic eshte normale dhe shqetesimi qe ndjeni kur skeni beben prane, por perpiquni te shkeputeni ngadale duke shtuar kohezgjatjen midis kontrolleve.

Bebet ndonjehere pushojne se qari ne menyren misterioze me te cilen nisen te qanin, por ndodh qe ndonjehere nuk e heqin kete ves me muaj apo vite te tera.

Sigurohuni qe te pushoni dhe te clodheni sa me shume qe te keni mundesi. Gjithmone duhet tu thoni po ofertave per ndihme nga familjaret apo miq te besuar. Ne qofte se keni shume veshtiresi me beben kontaktoni mjekun! Kerkoni ndihme para se te kthehet ne krize!

Dr.R. Hicks